परीक्षाको रोइलो (विचार)

परीक्षाको रोइलो (विचार)

नगेन्द्रराज पौडेल
बैशाख २६, २०७८ मा प्रकाशित
२७४ पटक पढिएको
परीक्षाको रोइलो (विचार)

गत साल चैत ११ देखि सुरु भएको लकडाउनको अवस्था यतिखेर पुनरावृत्ति भएको छ । नयाँ भेरियन्टसहितको कोरोनाको प्रकोपले नेपाल आक्रान्त छ । यतिबेला सबैको ध्यान कोरोना कहरसँगको एकताबद्ध लडाइँ हो । सक्नेले सक्रिय पाराले र नसक्नेले सामाजिक दूरी कायम गरेर, मास्क लगाएर र नियमित रूपमा साबुन पानीले हात धोएर आफू सुरक्षित हुन र आफ्ना कारणले अर्कोलाई जोखिममा नपार्न सरकारले बारम्बार अनुरोध गर्दै आएको छ । बिरामी ज्यामितीय हिसाबले वृद्धि हुन गएकाले अस्पताल भर्ना लिन नसक्ने अवस्थामा छन् । भर्ना भएकालाई अक्सिजन पुुग्न सकेको छैन । वृद्धवृद्धा मात्र नभएर कोरोनाको प्रभाव समूहमा स्कुले बाबुनानीसमेत परेका छन् । दर्जनांै शिक्षकले कोरोनाकै कारण ज्यान गुमाइसकेका छन् । एक किसिमले राज्यले स्वास्थ्यमा संकटकाल लगाउनैपर्ने समय आइसकेजस्तो छ । यसकारण आजको पहिलो तथा अनिवार्य आवश्यकता कोरोनाविरुद्ध ऐक्यबद्धता नै हो ।

आजसम्म पढाइमा जोड दियौं, अब सिकाइमा दिऔं
आजको पहिलो तथा अनिवार्य आवश्यकता कोरोनाविरुद्ध ऐक्यबद्धता नै हो

यतिबेला नेपालका केही शिक्षाविद्लाई विद्यालयस्तरीय परीक्षा र पठनपाठनको चिन्ता परेको देखिन्छ । उहिल्यै एक जना बटुवा भिरबाट लडेर मरेथ्यो रे । उसलाई उद्धार गर्न जानेहरूमध्ये एक जनाले उसका आँखा हेर्दै ‘मान्छे मरे पनि यति ठूलो भिरबाट लड्दा धन्न भगवान्ले आँखा जोगाइदिएछन्’ भन्थ्यो रे । मान्छे मरेर गइहालेपछि आँखा जोगिनु र नजोगिनुसँग के अर्थ रह्यो र ? यतिबेला दिनहुँ कोरोनाबाट आक्रान्त हुँदा पनि पढाइ, परीक्षा र शैक्षिक सत्रको भुत सवार गराएर कलिला बाबुनानीको दिमागमा थप दबाब दिनु भनेको मरेको मान्छेको आँखा जाँचेजस्तै हो । अहिले जिउ जोगाउनु नै सबैभन्दा ठुलो कुरा हो । आफू जोगिने र आफ्ना कारणले अरूलाई असर नपार्ने उपाय अवलम्बन गर्नु नै सबैभन्दा ठूलो बुद्धिमत्ता हो । समयको माग र आवश्यकता पनि यही हो । ‘जिउ रहे घिउ खाउँला’ यत्तिकै बनेको उखान होइन । परीक्षा, पढाइ र शैक्षिक सत्र ज्यान जोगिएपछि सम्हालौला ।

जतापनि उस्तै

यतिबेला नेपाल मात्र नभएर विश्वका २१० भन्दा बढी देश कोरोना संक्रमणको महामारीमा छन् । राजादेखि रङ्कसम्म सबै त्राहिमामको अवस्थामा छन् । न धनी, न गरिब, न ठूूलो पद न सानो, न जात न भात सबैलाई समान प्रकृतिले आक्रमण गर्ने खुबीका कारण सबै तह र तप्काका मानिस यतिबेला कोरोनासँग तर्सेका छन् । भीमनिधि तिवारीले राजा त्रिभुुवन मर्दा आफैं क्रियामा बस्दै लेखेका थिए, ‘रैतीजस्तै सरल हरियो बाँसमा लम्पसार, के यो होइन, ध्रुुवसरी सत्य साम्यवादी विचार ।’ अहिले लगभग सबैको हालत यही छ । प्रकृतिले एक किसिमले न्याय गरेको छ । विश्वका ७ अर्ब मानिस त्राहीमामको अवस्थामा छन् । कति त घरमै थुनिएर बसेका छन् । मै हुँ भन्नेहरूसमेत घरभित्र छन् । आजसम्म विभिन्न देशका ३२ लाखभन्दा बढीको संख्यामा मानिस मरिसकेका छन् । १५ करोडभन्दा बढी प्रभावित छन् । १ लाख बढीको अवस्था सिरियस देखिन्छ ।

बिरालो बाँधेर श्राद्ध नगरौं

यतिबेला नेपालका केही मिडिया र सरकारी सम्बद्ध पक्षको ध्यान पठनपाठनतिर र खासगरी कोरोना संक्रमणकै कारण हुन नसक्ने देखिएको एसइई परीक्षातर्फ केन्द्रित देखिन्छ । कक्षा १० को अन्त्यमा लिइने एसइई परीक्षा तयारी भएर पनि कोरोनाका कारण अन्योलमा छ । तर, अहिलेको समय परीक्षाको चिन्ता लिने समय होइन ।

परिस्थिति सामान्य हुँदो हो त यतिबेला नयाँ शैक्षिक सत्रको सुरुको समय हो । अब हिजोझैं २ सय २० दिन विद्यालय खोल्नुपर्ने, १ सय ८० दिन पढाइ हुनुपर्ने भनेर कर्मकाण्डीय विधि पूरा गर्नेबेला आज छैन । आजसम्म हामीले बिरालो बाँधेर श्राद्ध ग¥यौं । अब खोजीखोजी बिरालो नबाँधांै । अब विद्यालय कतिदिन खोल्नुपर्छ, शैक्षिक सत्र कहिले सुरु गर्ने र कहिले अन्त्य गर्ने यो चासो होइन । चासो सिकाइ भयो कि भएन भन्ने हो । आजसम्म पढाइमा जोड दियौं । अब सिकाइमा दिऊ । सिकाइका तीन तह हुन्छन् । औपचारिक, अनौपचारिक र अरीतिक ।

अहिलेको समय भनेको कोरोना संकटको समय हो । यतिबेला प्रत्येक विद्यार्थीलाई जोेसँग पहुँच छ, उनीहरूलाई नेट, इन्टरनेटद्वारा सोधखोज गरी सिकाइका लागि प्रेरित गर्न सकिन्छ । जोसँग मोबाइल वा ल्यान्ड लाइन मात्र छ, उनीहरूलाई त्यसकै माध्यमबाट प्रश्नोत्तर गरी सिकाइ जारी राख्न भन्न सकिन्छ । परीक्षा पद्धति पनि यसैगरी सञ्चालन गर्न सकिन्छ । आम्नेसाम्ने मोडमा मात्र सिकाइ मापन सम्भव छ भन्ने कुरालाई चुनौती दिन सक्नुपर्छ । परीक्षाका औपचारिक, अनौपचारिक सबै पद्धति अवलम्बन गर्नुपर्छ । अब घरका अग्रजबाट सिकाइ गर्न भन्न सकिन्छ ।

बाउले आरनमा हँसिया अर्चापेको हेरेर कतिपयका सन्तान त्यस्तै बनेका कंैयन् उदाहरण हाम्रा समाजमा आज पनि पाइन्छन् । सिकर्मीको छोराले बाबुले नसिकाउँदा नसिकाउँदै पनि बाबुको काम हेरेर ऊभन्दा सिद्धहस्त बनेर निस्केका बग्रेल्ती उदाहरण हामीसँग छन् । उखु पेल्ने कोल बनाउन हामीलाई कुनै विज्ञानले सिकाएको थिएन । पानीघट्ट धेरै पढेर बनाइएको प्रविधि थिएन । हाम्रा पुर्खाका यी सीप कुनै वैज्ञानिकका भन्दा कम छैनन् । यसैले अहिलेको विषम् परिस्थितिमा सिकाइका विकल्प अनेक छन् । शैक्षिक सत्र खेर गयो भनेर चिन्ता लिन जरुरी छैन । जब जागा तब सबेरा भनेझैं जब सिकाइ उपलब्धि पूरा हुन्छ तब शैक्षिक सत्र भन्न किन नसक्ने ?

जहाँसम्म कक्षा १० को अन्त्यमा लिने एसइई परीक्षा हो । यसै पनि यो परीक्षा ऐन, कानुनविपरीत छ । नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ८ ले माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा स्थानीय तहलाई दिइसकेको छ । सो तहलाई नै परीक्षा व्यवस्थापनको जिम्मा दिँदा पनि हुन्छ

अबको विकल्प

परिवर्तित सन्दर्भमा कक्षा १– ८ आधारभूत र ९–१२ माध्यमिक तह मानिन्छ । अहिलेसम्मको हाम्रो अभ्यासले सिकाइ उपलब्धिको प्रमाणीकरण परीक्षाबाट मात्र गर्न भन्दछ । यसमा पुनर्विचार गर्नैपर्छ । कक्षाको अन्त्यमा लिइने परीक्षा विद्यालय आफैंले लिन सके पनि आधारभूत तहको अन्त्यमा भने तेस्रो पक्षबाट मात्र परीक्षा सञ्चालन गर्ने कानुनी व्यवस्था छ । यसरी हेर्दा आधारभूत तहको अन्त्यमा लिने परीक्षा भनेको कक्षा ८ र १२ को परीक्षा मात्र हो । मौजुदा ऐन, कानुनले कक्षा ८ को परीक्षा ७५३ स्थानीय सरकारमार्फत् लिने व्यवस्था गरेको छ । यसका लागि ठाउँ, अवस्था र अनुकूलता हेरी स्थानीय तहले कुनै पनि बेला परीक्षा सञ्चालन गर्न सक्ने हुँदा संघीय सरकारले चिन्ता लिइरहन जरुरी देखिँदैन ।

जहाँसम्म कक्षा १० को अन्त्यमा लिने एसइई परीक्षा हो । यसै पनि यो परीक्षा ऐन, कानुनविपरीत छ । नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ८ ले माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा स्थानीय तहलाई दिइसकेको छ । सो तहलाई नै परीक्षा व्यवस्थापनको जिम्मा दिँदा पनि हुन्छ । एसइई परीक्षा व्यवस्थापनको काम प्रदेशस्तरमा हुने पनि उल्लेख छ । यसो गर्दा राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड बेरोजगार हुने र परम्परागत विरासत धानी आएको परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय पनि भूमिकाविहीन हुने डरले मात्र संघीय सरकारले सो परीक्षा विकेन्द्रीकृत गर्न सकेको छैन । यसका लागि थप कार्यविधि र नियमावली बनाउन सरकारले नै आलटाल गरेको छ । सरकार तदर्थ पारामा अघि बढन खोजेको छ ।

गत साल यसरी रोकिएको परीक्षा पुनः होम सेन्टरमा सञ्चालन गर्ने विषयमा छलफल गर्ने भनी परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले परिपत्र गरेको थियो । तत्कालीन शिक्षामन्त्रीले यस विषयमा छलफल चलाएको कुरा शिक्षा प्रवक्ताले सूचना जारी गरेर जानकारी दिएका थिए । अन्त्यमा कोरोना कहरका कारण परीक्षाका सबै विकल्प सम्भव नदेखी विद्यालयले लिएको आन्तरिक परीक्षालाई नै आधार मानी नतिजा प्रमणीकरण गरिएको थियो । सोही बेलादेखि एसईई अब उप्रान्त संघीय सरकार मातहत सञ्चालन नगर्ने बहस भए पनि यो वर्ष पुनः संघीय सरकारमार्फत् नै सञ्चालन गर्नेगरी समय तालिका प्रकाशित भइसकेको थियो । सरकार शैक्षिक विकेन्द्रीकरणका लागि अझैसम्म पनि तयार हुन सकेको देखिँदैन ।

अहिलेको अवस्थामा कक्षा १० कुनै पनि तहको अन्त्य होइन । तहको अन्त्य त कक्षा ८ र १२ मात्र हुन् । तेस्रो पक्षले लिने भनेको यिनै तहको परीक्षा मात्र हो । यसैकारण एसईईका हकमा विद्यालयलाई नै पुरा जवाफदेही बनाउन सकिन्छ । यो सम्भव नभए स्थानीय तहले व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ । उसलाई जिम्मा दिन सकिन्छ । यसका लागि अब कम्तीमा पनि परीक्षा केन्द्र र परीक्षाको तानाबुना केन्द्रबाट नबुनीकन परीक्षा विद्यालयस्तरबाट लिने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । हरेक विद्यालयलाई परीक्षाको तिथि मिति दिएर परीक्षा सञ्चालन तथा नतिजा प्रकाशनको जिम्म्मा दिन उपयुक्त हुन्छ । यसको समन्वय स्थानीय शिक्षा शाखालाई दिन सकिन्छ । यसो हुँदा कसैमाथि पनि परीक्षाको दबाब पर्दैन । सहज वातावरण हुन्छ । नियम कानुनको पनि पालना हुन्छ ।

कक्षा ११ का हकमा पनि त्यही गर्न सकिन्छ, जो कक्षा १० का लागि गरिन्छ । किनभने यो पनि तहको अन्त्यको कक्षा होइन । विद्यालय आफैंले यो कक्षाको परीक्षा व्यवस्थापन र नतिजा प्रकाशनको काम गर्दा राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको केही रोजगारी त गुम्छ तर, त्योभन्दा बढी परीक्षा किफायती हुन गई बचत भएको रकमसमेत कोरोना कोषमा राख्न सकिन्छ ।

कक्षा १२ माध्यमिक तहको अन्तिम कक्षा भएको र यसको नतिजाका आधारमा विद्यार्थीको आगामी पठनपाठन दिशानिर्देश हुने हुँदा परिस्थिति साम्य भएपछि राष्ट्रिय रूपमा सञ्चालन गर्न सकिन्छ । यसका लागि आवश्यक परे केही महिना शैक्षिक सत्र धकेलिए पनि आपत्ति मान्नु हुँदैन । किनभने यो अवस्था नै विषम परिस्थितिको अवस्था हो । अहिले नै शैक्षिक सत्रबारे चिन्ता लिनुजरुरी छैन ।

छापा संस्करण

२०७८ असार १ मंगलवार

तपाईको सूचनाको तिर्खा मेट्न अपन दैनिक डट कममा ताजा र खोजमूलक समाचार (अपन दैनिक इ–पेपर) निरन्तर सम्प्रेषण गर्दै जानेछ । राष्ट्रियता, लोकतन्त्र, नागरिक अधिकार, सुशासन र प्रेस स्वतन्त्रताका सवालमा अपन दैनिकले कहिल्यै कसैसँग सम्झौता गर्ने छैन ।

  • वेबसाईट: www.apandainik.com
  • ईमेल: [email protected]
  • फोन नम्बर: ९७७–०३३–५२१२१४
  • ठेगाना: सिरहा नगरपालिका वाड नम्बर ७, (जिल्ला– सिरहा प्रदेश नम्बर २ नेपाल)

प्रेस काउन्सिल दर्ता नं.: १०३५/०७५-०७६
जिल्ला प्रशासन सिरहा दर्ता नं.: ९०/०७१-०७२
पान नं. ६०२७९७३८६

  • प्रकाशक: शुभ नारायण कामती (9854021739, 9801321739)
  • विज्ञापनका लागि सम्पर्क: रुन्केश कामती (9852821214)

Copyright © 2016 / 2021 - अपन दैनिक - सर्वाधिकार सुरक्षित